Thymele Logo
Search

φωνητική μουσική [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 6
Videos Icon 5
[1]

Ορισμός

Μουσική δημιουργία η οποία επιτελείται με τη χρήση της ανθρώπινης φωνής, είτε με συνοδεία μουσικών οργάνων είτε α καπέλλα, σε αντιδιαστολή με την ενόργανη μουσική, η οποία επιτελείται με τη χρήση μόνο μουσικών οργάνων.

Ανάπτυξη

Η φωνητική μουσική διακρίνεται σε θρησκευτική φωνητική μουσική και κοσμική φωνητική μουσική. Η φωνητική μουσική δύναται να είναι μονοφωνική (κυριαρχία μίας μελωδικής γραμμής χωρίς αρμονική συνοδεία), πολυφωνική (ισότιμος αντιστικτικός συσχετισμός των επιμέρους φωνών) ή ομοφωνική (κυριαρχία μίας μελωδικής γραμμής που υποστηρίζεται αρμονικά από τις υπόλοιπες). Σε διάφορες παραδόσεις παρατηρείται επίσης και η τεχνική της ετεροφωνίας, δηλαδή της ταυτόχρονης ήχησης μιας μελωδικής γραμμής και μίας ή περισσότερων παραλλαγών της.


Στην παράδοση της έντεχνης δυτικoευρωπαϊκής μουσικής τα κυριότερα είδη της θρησκευτικής φωνητικής μουσικής είναι οι ψαλμωδίες [cantus planus], το γρηγοριανό μέλος, το μοτέτο, η λειτουργία, η νεκρώσιμη λειτουργία [requiem], η θρησκευτική υμνωδία, το χορικό, το ορατόριο, τα Πάθη και η καντάτα. Είδη της κοσμικής φωνητικής μουσικής είναι το μοτέτο (με κοσμικό περιεχόμενο), το μαδριγάλι, η όπερα, η οπερέτα, το έντεχνο κοσμικό τραγούδι (π.χ. γερμανικό έντεχνο τραγούδι, γαλλική μελοντί, ρομάντζα), κ.ά.


Ένα σημαντικό πεδίο εφαρμογής της φωνητικής μουσικής είναι το μουσικό θέατρο, όρος ο οποίος χαρακτηρίζει μία ποικιλία ειδών, στα οποία η φωνή είναι κεντρικό επιτελεστικό μέσο: όπερα, οπερέτα, μουσικό δράμα, μιούζικαλ, ρεβύ, επιθεώρηση, βωντβίλ, κωμειδύλλιο, κ.ά. Σε ό,τι αφορά το νέο μουσικό θέατρο, η φωνητική έκφραση διευρύνεται και εμπλουτίζεται με νέους τρόπους παραγωγής ηχοχρώματος (διευρυμένες φωνητικές τεχνικές).


Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα αναφορικά με τη φωνητική μουσική όλων των εποχών και όλων των παραδόσεων είναι η σχέση μεταξύ μουσικής και λόγου. Οι απαντήσεις που έχουν δοθεί ανά τους χρόνους στο ερώτημα της υπεροχής ενός εκ των δύο αυτών συστατικών στοιχείων ποικίλουν, με κάποιους συνθέτες και θεωρητικούς να προασπίζονται την πρωτοκαθεδρία του ποιητικού ή δραματικού κειμένου έναντι της μουσικής, ενώ άλλους να δίνουν προτεραιότητα στη μουσική (βλ. για παράδειγμα το μπελκάντο στην ιταλική όπερα). Η εύρεση της χρυσής τομής γίνεται ακόμα πιο σύνθετη στην περίπτωση της σκηνικής μουσικής, όπου συμμετέχει και το στοιχείο της πρόζας. Η στενή σχέση μεταξύ λόγου και μουσικής αντανακλάται και στη ρεαλιστική απόδοση της γλώσσας μέσω της μουσικής διά της μίμησης του επιτονισμού του λόγου (βλ. διαλογική όπερα). Στον αντίποδα βρίσκονται προσεγγίσεις μέσω των οποίων η ιδιαίτερη διαχείριση της μουσικής υπονομεύει το νόημα του κειμένου με τη λέξη να αξιοποιείται ως ήχος και όχι ως φορέας νοήματος. Η χρήση βοκαλισμών αποτελεί άλλη μια περίπτωση όπου η μουσική υπερισχύει του λόγου στη φωνητική μουσική.


Κύριες μορφές της ελληνόφωνης φωνητικής μουσικής είναι το εξωαστικό τραγούδι (το λεγόμενο και «δημοτικό» ή «παραδοσιακό», με ή χωρίς συνοδεία μουσικών οργάνων), η αστικολαϊκή μουσική (πολίτικο και σμυρνέικο τραγούδι, επτανησιακή καντάδα, ελαφρύ αστικό τραγούδι, αθηναϊκή καντάδα, ρεμπέτικο τραγούδι, λαϊκό τραγούδι κ.ά.) το εκκλησιαστικό βυζαντινό μέλος και η έντεχνη φωνητική νεοελληνική μουσική (όπερα, οπερέτα, έντεχνο άσμα, έντεχνο-λαϊκό τραγούδι, κ.ά).

Αγγλικά
vocal music
Γαλλικά
musique vocale, la
Γερμανικά
Vokalmusik, die
Ιταλικά
musica vocale, la

Σχετικοί όροι

τραγούδι, χορωδιακό άσμα, ωδική, ψαλμωδία, σκηνική μουσική, βοκαλισμός

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Κοσμική φωνητική μουσική:

  • Καντάτες (για σολίστες, χορωδία και ορχήστρα) και χορωδιακή μουσική
  • Άριες ή σκηνές συναυλίας
  • Κανόνες για φωνητικά σύνολα
  • Σολιστικό τραγούδι: ιταλικές καντάτες δωματίου, καντσονέττες· γερμανικά Lieder και μπαλλάντες· γαλλικές ρομάντσες και αριέττες· αγγλικές καντσονέττες και διασκευές παραδοσιακών σκοπών»

Τα είδη της κοσμικής φωνητικής μουσικής, όπως παρατίθενται στην ύλη του μαθήματος «Ιστορία μουσικής III (Κλασσικισμός) MUSIC183» σε επιμέλεια του Ιωάννη Φούλια.

Πλατφόρμα τηλεκπαίδευσης ΕΚΠΑ: eclass.uoa.gr...

Quote Icon

«Όσον αφορά τη θέση του σκαλκωτικού κύκλου των 16 Τραγουδιών στη νεοελληνική φωνητική μουσική δημιουργία, το έργο αυτό μοιάζει να γεφυρώνει ένα κενό τριάντα χρόνων, ερχόμενο στο μέσον, περίπου, μεταξύ δύο άλλων εμβληματικών κύκλων για φωνή και πιάνο από το πρώτο και το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, αντίστοιχα: των 14 Invenzioni του Δημήτρη Μητρόπουλου (1925) σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη και των Έξι Τραγουδιών σε ποίηση T. S. Eliot του Γιάννη Χρήστου (1955). Και τα τρία αυτά έργα θεμελιώνουν την ατονική αντίληψη της μουσικής γλώσσας και της εξπρεσιονιστικής απόδοσης των ποιητικών νοημάτων στο νεοελληνικό φωνητικό ρεπερτόριο, με τις συνθετικές συνεισφορές μετά το 1950 να αυξάνονται συνεχώς.»

Στο απόσπασμα, ο όρος «φωνητική μουσική» αφορά αποκλειστικά την έντεχνη, λόγια μουσική παράδοση, στην οποία η ανθρώπινη φωνή ερμηνεύει απαιτητικά ποιητικά κείμενα με τη συνοδεία οργάνων. Ειδικότερα, περιγράφει έργα της ελληνικής ακαδημαϊκής σκηνής του 20ού αιώνα, όπως οι κύκλοι τραγουδιών των Νίκου Σκαλκώτα, Δημήτρη Μητρόπουλου και Χρήστου. Μέσω αυτού του ρεπερτορίου, οι συγκεκριμένοι συνθέτες πειραματίστηκαν με καινοτόμες τεχνικές προκειμένου να εδραιώσουν τον μουσικό μοντερνισμό και την ατονικότητα στην Ελλάδα.

Σακαλλιέρος, Γ. (2023). Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα. Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. Βλ. σ. 189.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το τραγούδι Της κοπέλας το νερό του Σπυρίδωνος Φιλίσκου Σαμάρα (Μάρθα Αράπη, φωνή…

Aπόσπασμα από το σκηνικό έργο του Gyorgy Ligeti [Γκυόργκυ Λιγκέτι], Le Grand Macabre με…

Yma Sumac, "Gopher Mambo" (Remastered 2009). Παράδειγμα φωνητικής μουσικής, η οποία…

«Να μείνει» από τις 14 Invenzioni του Δημήτρη Μητρόπουλου σε ποίηση Κ. Π. Καβάφη (

Η υψίφωνος Anna Moffo [Άννα Μόφφο] τραγουδά το έργο φωνητικής μουσικής με τίτλο Vocalise Op.…

Χειρόγραφο ενός από τα παλαιότερα δείγματα δυτικής φωνητικής μουσικής, του θρησκευτικού μουσικού δράματος με…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η ανθρώπινη φωνή ως το αρχαιότερο μουσικό όργανο. Η παραγωγή του ήχου στη φωνητική…

Στο έργο Τρεις αοιδοί του Άνταμ ντε Κόστερ [Adam de Coster] (1607-1643, Μουσείο του Λίχτενσταϊν)…

Η Amália Rodrigues [Αμάλια Ροντρίγκες], η κορυφαία ερμηνεύτρια του πορτογαλικού φάντο [fado]. Στο συγκεκριμένο…

Η εμβληματική ερμηνεύτρια Édith Piaf [Εντίθ Πιάφ] (φωτογραφία: Μωρίς Σίμουρ [Maurice Seymour], 5 Σεπτεμβρίου…

Ο Νίκος Ξυλούρης, ευρύτερα γνωστός ως «Αρχάγγελος της Κρήτης», αποτελεί μια κορυφαία μορφή της…

βασική

Mabry. S. (2002). Exploring twentieth-century vocal music: A practical guide to innovations in performance and repertoire. Oxford: Oxford University Press.

Potter, J. (2000), The Cambridge companion to singing, Cambridge: Cambridge University Press.

Utz. Ch & Lau. F. (2013). Vocal music and contemporary identities: unlimited voices in East Asia and the West. New York: Routledge.

συμπληρωματική

Bithell, D. (2013, July 25). Experimental music theater. Grove Music Online. Retrieved 1 Jan. 2025, from www.oxfordmusiconline.com...

Chew, G., Mathiesen, T., Payne, T., & Fallows, D. (2001). Song. Grove Music Online. Ημερ. πρόσβ. 25.7.2025, doi.org....

Clements, A. (2001). Music theatre. Grove Music Online. Retrieved 1 Jan. 2025, from www.oxfordmusiconline.com...

Groves. S. (2024). The sound of the English picturesque: Georgian vocal music, Haydn, and landscape aesthetics. New York: Routledge.

Johnson. G. (2003). Lectures on the vocal music of Benjamin Britten (επιμ. Odam, G.). London: Routledge.

Michels, U. (1994). Άτλας της Μουσικής. Από τους προϊστορικούς χρόνους έως την Αναγέννηση (ΙΕΜΑ, Μετ. και μουσικολογική Επιμ.). Αθήνα: Φίλιππος Νάκας.

Xepapadakou, A. (2022). Popular Song in 19th Century Greece. Στο Derek B. Scott (Ed.), Popular Song in the 19th Century (σσ. 304-307). Turnhout: Brepols.

Σακαλλιέρος, Γ. (2023). Όψεις του μουσικού μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα. Πρόσωπα, ρεύματα, έργα, θεσμοί. Αθήνα: Κάλλιπος / Ανοικτές Πανεπιστημιακές Εκδόσεις.

Φούλιας, Ι. (2021). Στοιχεία μουσικής ανάλυσης: Αρμονικό λεξιλόγιο, γλωσσάριο μουσικών όρων και οδηγίες συγγραφής εργασιών. Κάλλιπος / Ανοικτές Πανεπιστημιακές Εκδόσεις.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). φωνητική μουσική. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φωνητική μουσική

Chicago

"φωνητική μουσική." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/φωνητική μουσική.

1741